Transport - każdemu bliski

W wielu procesach produkcyjnych przedmiot przerobu jest stale przemieszczany w różnych kierunkach. Transport – to zespół czynności, które są związane z przemieszczaniem osób, przedmiotów czy urobku przy użyciu odpowiednich środków. Przed przemieszczeniem wyrobu z jednego miejsca na drugie muszą być wykonane czynności, które umożliwiają przenoszenie, czyli tzw. czynności przeładunkowo – manipulacyjne. Obejmują one załadunek, jak również wyładunek. Do wykonywania czynności związanych z transportem używa się odpowiednich środków transportu.

Ze względu na specyficzne cechy ruchu środków transportu, ich zasięg i warunki eksploatacyjne, w literaturze przedmiotu istnieje podział procesów transportowych podany m.in. przez autorów pracy [1] pokazany na rys. 1.

Rys. 1.  Schemat podziału środków transportu, wg [1]

Wizualizację powyższego schematu (rys. 1) pokazano na  rys. 2.

Technika nieustannie postępuje do przodu. Procesu zmian rozwojowych związanych z wprowadzeniem do produkcji nowych, udoskonalonych maszyn, urządzeń, narzędzi czy nowych technologii nie jesteśmy w stanie powstrzymać.

Dziś schemat podziału środków transportu pokazany na rys. 1-2 należałoby rozszerzyć o nowe kierunki rozwoju, m. in. o środki transportu związane z rozwojem mechatroniki (np. statki kosmiczne itp. – rys. 3).

Biorąc pod uwagę różnice zasięgu, maszyny transportowe można podzielić na maszyny transportu bliskiego i transportu dalekiego [3].

„Do transportu bliskiego zaliczamy przede wszystkim transport odbywający się na terenie zakładu, zwany transportem wewnątrzzakładowym. Transport materiałów może mieć charakter ciągły, kiedy środek transportu jest w ciągłym ruchu, lub przerywany, gdy dla dokonania przeładunku oraz innych czynności manipulacyjnych konieczne jest zatrzymanie środka transportu. Do zasadniczych środków transportu bliskiego o ruchu przerywanym należy zaliczyć dźwignice” [3].

Rys. 2.Wizualizacja schematu podziału środków transportu

Rys. 3. Statek kosmiczny [17]

Podstawowe określenie i klasyfikacje dźwignic zawiera norma PN-ISO 4306-1:1999 [2]. Wg tej normy podziału dźwignic dokonuje się w zależności od:

• „[…] rodzaju konstrukcji,
• typu urządzenia chwytającego,
• sposobu przemieszczenia,
• rodzaju napędu,
• możliwości obrotu,
• możliwości zainstalowania” [2].

Dźwignice – to grupa urządzeń dźwignicowo – transportowych, które służą do przemieszczania ładunków w pionie lub poziomie na niewielkie odległości.

Ich główna rola polega zatem na podnoszeniu i opuszczaniu ładunków oraz ich przenoszeniu za pomocą haka lub innego urządzenia chwytającego.

Dźwignice, ze względu na przeznaczenie, dzielimy na:

• dźwigniki,
• cięgniki,
• suwnice,
• żurawie,
• układnice.

Stanowią one liczną grupę środków transportu bliskiego.

Wymienione powyżej urządzenia stanowią zasadniczy element tzw. transportu technologicznego. Już na etapie opracowywania procesu technologicznego istnieje konieczność wyboru najodpowiedniejszego rodzaju środka transportowego.

„Zastosowany środek transportowy jest jedynym urządzeniem nadającym się i przystosowanym do wykonania przewidzianych w założeniach zadań. Trudność zastosowania zastępczych środków transportu decyduje o stopniu odpowiedzialności, jaki musi spełniać to ogniwo procesu technologicznego. Odpowiedzialność ta narzuca więc wymagania w zakresie projektowania, wytwarzania oraz eksploatacji środków transportu wewnętrznego”[4].

Dobór dźwignicy zależy zatem przede wszystkim od rodzaju procesu technologicznego i warunków eksploatacyjnych.

W dźwignicach do chwytania podnoszonych ładunków stosuje się tzw. urządzenia chwytne – pośrednie pomiędzy hakiem dźwignicy a ładunkiem. Ważną kwestią jest odpowiednie dobranie urządzenia chwytnego dźwignicy do wielkości i rodzaju transportowanego ładunku. Rodzaj zastosowanego urządzenia chwytnego uzależniony jest od charakteru i własności fizycznych ładunku, jego gabarytu, masy, konsystencji.

„Jednym z rodzajów urządzeń chwytających są trawersy. Trawersa jest urządzeniem pośrednim pomiędzy  dźwignicą a ładunkiem, dostosowanym do kształtu i masy ładunku, przy zapewnieniu bezpieczeństwa operacji jego podnoszenia, znajduje zastosowanie
w przypadku, gdy podczas transportu element transportowany wymaga kilku punktów podwieszenia o rozstawie umożliwiającym zastosowanie zawiesi” [5].

Prace związane z podnoszeniem oraz transportem wymagają precyzji i odpowiedzialności. Nieprzestrzeganie obowiązujących przepisów w tym zakresie nie tylko powoduje zagrożenie bezpieczeństwa obsługujących, lecz również przyczynia się do uszkodzeń często drogich elementów i ponoszenia znacznych, niepotrzebnych kosztów. 

Z takich uwarunkowań wynika konieczność: 

•doboru odpowiedniego zawiesia,
•właściwego wykonania zawiesia, 
•właściwej eksploatacji, konserwacji i jego nadzoru. 

Zachowanie prawidłowych proporcji pomiędzy tymi trzema czynnikami gwarantuje spełnienie wymagań stawianych trawersom oraz osiągnięcie maksymalnej wydajności przy minimalnych kosztach. 

Trawersy – zastosowanie i konstrukcja

Trawersy to belki nośne o parametrach i kształcie dostosowanym do ładunków, które mają być przenoszone przy ich użyciu. Używa się ich przede wszystkim tam, gdzie przenoszony ładunek wymaga podwieszenia o takim rozstawie, który uniemożliwia zastosowanie tradycyjnych zawiesi wielocięgnowych [18]. Urządzenia te eksploatowane są w zróżnicowanych warunkach środowiskowych, m.in. w przemyśle energetycznym, metalowym czy budowlanym, gdzie stosuje się je do  transportu: 

•ładunków niewygodnych pod względem kształtu i wymiarów,
•cienkich i długich prętów lub blach, których ugięcie można zmniejszyć przez podwieszenie w kilku miejscach,
•ładunków o masie przekraczającej udźwig jednej dźwignicy,
•większej ilości ładunków o masie mniejszej od udźwigu dźwignicy,
•innych rozwiązań wg specjalnych uwarunkowań.

W celu umożliwienia przenoszenia ładunków o różnych wymiarach, trawersy podwiesza się np. na hakach dźwignicy oraz wyposaża w różne akcesoria, takie jak uchwyty, haki lub zawiesia
w wersjach stałych bądź regulowanych. Wykonuje się również trawersy do specjalnych zastosowań, np. do przenoszenia stropów.

Użycie trawers znacząco usprawnia pracę oraz czyni ją bardzo efektywną. Ich zastosowanie powala całkowicie wyeliminować siły poziome, dzięki czemu unika się ściskania ładunków, a szerokie rozstawienie uchwytów lub haków podtrzymujących ładunek zapewnia jego równowagę. Takie rozwiązanie umożliwia również pracę bez stosowania długich cięgien, co w praktyce oznacza uniknięcie dużych kątów rozwarcia, a więc ułatwia pracę z ładunkami o dużym rozstawie punktów podwieszenia. Pionowe ustawienie cięgien istotnie ułatwia też zakładanie i zdejmowanie haków.

Rys. 1. Trawersa. (Źródło: Dokumentacja wewnętrzna Przedsiębiorstwa HAK)

Rys. 2. Trawersa automatyczna DOR=1,5t. (Źródło: Dokumentacja wewnętrzna Przedsiębiorstwa HAK)

Bezpieczeństwo użytkowania trawers

Bezpieczeństwo użytkowania urządzenia należy zapewnić poprzez przestrzeganie wymogów zawartych w Dyrektywie Maszynowej 2006/42/WE i w normach z nią zharmonizowanych,
a w szczególności przez przeprowadzenie wymaganej przez tę Dyrektywę analizy ryzyka i jego minimalizacji [19]. Prawidłowe funkcjonowanie urządzeń jest elementem bardzo istotnym w różnych branżach przemysłowych, a w szczególności tam, gdzie ich obsługą zajmują się ludzie. 

Istotną dla prawidłowej pracy urządzenia oraz bezpieczeństwa ludzi kwestią jest precyzyjny dobór trawersy z uwzględnieniem parametrów jej docelowego ładunku, czyli przede wszystkim jego kształtu, ciężaru, ilości punktów zaczepienia oraz ich układu. Aby być pewnym wytrzymałości trawersy stosuje się m.in. określenie granicznego stanu użytkowania dla każdego jej elementu – jego przekroczenie stanowi zagrożenie dla całej konstrukcji oraz bezpieczeństwa obsługujących [20].

Konstrukcja i wykonanie trawersy - uwarunkowania

Trawersy, czyli urządzenia chwytne używane w transporcie bliskim jako osprzęt innych urządzeń dźwignicowych, takich jak suwnice czy żurawie, muszą sprostać różnym zadaniom związanym z podnoszeniem i przenoszeniem ładunków. Stanowią tym samym sprzęt dedykowany, przygotowywany z uwzględnieniem warunków ich docelowej pracy.  

Projekty wszelkiego sprzętu dźwignicowego stosowanego w transporcie bliskim muszą uwzględniać szereg czynników istotnych dla ich przeznaczenia, z wyszczególnieniem parametrów ładunku  oraz warunków docelowego środowiska pracy. Dotyczy to również trawers – w ich projektowaniu bierze się pod uwagę te czynniki, które bezpośrednio przekładają się na parametry samego urządzenia.

W tej oraz kolejnych częściach cyklu zaprezentujemy szereg aplikacji trawers, które obrazują zależności pomiędzy warunkami ich pracy oraz ich parametrami technicznymi. 

Wśród czynników mających wpływ na wykonanie trawersy można wymienić:

• parametry ładunku podczepianego do trawersy (kształt, waga, struktura, rodzaj materiału, z jakiego został wykonany, ilość oraz rodzaj punktów zaczepienia, odległość pomiędzy punktami zaczepienia), a także potencjalna zmienność tych czynników w przypadku ładunków dla tej samej trawersy;
• parametry środowiska pracy trawersy (temperatura i wilgotność, korozyjność środowiska); 
• parametry urządzenia podstawowego dla trawersy (suwnicy, żurawia itp.)

Czynniki te mają wpływ na następujące parametry trawers:

• materiał, z którego wykonane jest urządzenie oraz jego powłoka;
• udźwig, czyli maksymalne obciążenie robocze (DOR) urządzenia;
• kształt urządzenia;
• ilość oraz rozstaw punktów zaczepienia ładunku;
• rodzaj punktów zaczepienia ładunku;
• rodzaj punktów zaczepienia trawersy do urządzenia podstawowego;
• tryb pracy trawersy.

Bibliografia:

[18] http://pl.wikipedia.org/wiki/Trawers_(konstrukcja)
[19] Przedsiębiorstwo HAK Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu, Centrum Badawczo-Rozwojowe: „Opis prac innowacyjnych (badawczych i rozwojowych) zrealizowanych przez Przedsiębiorstwo HAK Sp.  z o o. z siedzibą we Wrocławiu w 2012 roku, część 1”.
[20] Przedsiębiorstwo HAK Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu, Centrum Badawczo-Rozwojowe: „Opis prac innowacyjnych (badawczych i rozwojowych) zrealizowanych przez Przedsiębiorstwo HAK Sp.  z o o. z siedzibą we Wrocławiu w 2012 roku, część 1”.
[21] Dokumentacja wewnetrzna Przedsiębiorstwa Hak

Podobne publikacje

Transport - każdemu bliski Cz. IV

sprawdź

Transport - każdemu bliski Cz. IV

sprawdź

Transport - każdemu bliski Cz. V

sprawdź

Transport - każdemu bliski Cz. V

sprawdź

Transport - każdemu bliski Cz. VI

sprawdź

Transport - każdemu bliski Cz. VI

sprawdź

Transport - każdemu bliski Cz. VII

sprawdź

Transport - każdemu bliski Cz. VII

sprawdź

Transport - każdemu bliski Cz. VIII

sprawdź

Transport - każdemu bliski Cz. VIII

sprawdź

Transport - każdemu bliski Cz. IX

sprawdź

Transport - każdemu bliski Cz. IX

sprawdź

Transport - każdemu bliski Cz. IV

Transport - każdemu bliski Cz. V

Transport - każdemu bliski Cz. VI

Transport - każdemu bliski Cz. VII

Transport - każdemu bliski Cz. VIII

Transport - każdemu bliski Cz. IX