Kosze na haku dźwignicy – do pracy i rozrywki!

Zapewnienie pracownikom dostępu do miejsca wykonywania pracy umiejscowionego na znacznej wysokości (powyżej 3 metrów), z jednoczesnym zagwarantowaniem bezpiecznych warunków pracy, wymaga z reguły określonych przedsięwzięć i niemałych nakładów. Wysokość nakładów wzrasta, gdy lokalizacja miejsca pracy zmienia się często (prace budowlano-montażowe, elewacyjne, inspekcyjne itp.), a własności jego otoczenia utrudniają bądź wręcz uniemożliwiają zastosowanie standardowych środków dostępu (takich jak rusztowania, podesty ruchome itp.) Przykładowo – prowadzenie prac na burtach statków poza ich pokładem w stoczniach i portach, prac wewnątrz kominów lub szybów, prac i inspekcji doraźnych instalacji i wyposażenia umieszczonych na zewnątrz budynków – z reguły nastręcza problemów, związanych z dostępem, a koszty jego zapewnienia są postrzegane jako niewspółmiernie wysokie. Szczególnie dotkliwe mogą być skutki braku dostępu przy pracach związanych z zaistnieniem sytuacji nagłych, trudnych do przewidzenia, nie ujętych we wcześniej opracowanych harmonogramach i kosztorysach!

Wobec powyższego szczególnie ważne jest, aby być technicznie i organizacyjnie przygotowanym do odpowiednich działań. W wielu przypadkach w najbliższym otoczeniu takich ewentualnych miejsc prac zainstalowane są urządzenia podnoszące, umożliwiające dostęp do nich (żurawie wieżowe na placach budowy, żurawie portowe na nabrzeżach, suwnice w zakładach przemysłowych, wózki widłowe w magazynach itp.)

Coraz częstsze próby wykorzystania tych urządzeń spowodowały, że dopuszczono formalną możliwość transportu nimi ludzi podczas prac o charakterze doraźnym, pod warunkiem spełnienia wszystkich wymogów związanych z bezpieczeństwem pracowników, określonych w dyrektywie o minimalnych wymaganiach dotyczących BHP (dyrektywie narzędziowej), normach zharmonizowanych i innych przepisach krajowych.
Jako preferowane rozwiązanie wybrano kosze do transportu ludzi, montowane na hakach dźwignic (rys. 1), zdecydowanie ograniczając możliwości stosowania koszy do transportu ludzi montowanych na wózkach podnośnikowych.

Rys. 1. Kosz do transportu ludzi montowany na haku dźwignicy (żuraw wieżowy) [1]

Możliwość wykorzystania przeznaczonych głównie do transportu ładunków środków transportu bliskiego również do transportu ludzi w koszu (rys. 1) zamontowanym na haku dźwignicy, znakomicie rozszerza obszar ułatwionego dostępu do miejsc ewentualnych sporadycznych prac wykonywanych przez ludzi. Konieczność takich prac pojawia się bowiem najczęściej właśnie

w miejscach prowadzenia zasadniczych prac przemysłowych, objętych zakresem działania urządzeń transportu bliskiego. Aby jednak w pełni wykorzystać szansę częściowego uniezależnienia się od dodatkowych kosztów nieprzewidzianych, doraźnych prac ludzi na wysokości, należy zagwarantować co najmniej taki stopień ich bezpieczeństwa, jak dla rutynowych stanowisk pracy na wysokości.

Wymagania dotyczące bezpieczeństwa pracy w koszu montowanym na haku dźwignicy możemy podzielić na trzy grupy:

Wymagania bezpieczeństwa dotyczące budowy i własności kosza do transportu ludzi, zawarte w normie PN-EN 14502-1 ,,Dźwignice – Wyposażenie dotyczące podnoszenia osób – Część 1: Kosze podwieszane”.
Wymagania bezpieczeństwa dotyczące budowy i własności dźwignic, na haku których kosz jest montowany, zawarte w normie PN-EN 14502-2 ,,Dźwignice – Wyposażenie dotyczące podnoszenia osób – Część 2: Stanowiska sterownicze do podnoszenia”.
Zasady bezpieczeństwa obowiązujące operatora dźwignicy, ludzi pracujących w koszu i mających wpływ na to bezpieczeństwo ludzi z ich otoczenia, które powinny być zawarte
w instrukcji pracy dźwignicy z koszem podwieszonym na jej haku, przedkładanej do Urzędu Dozoru Technicznego, który sprawuje dozór techniczny nad eksploatacją zestawu. Jednoczesne spełnienie wszystkich trzech grup wymagań jest warunkiem uzgodnienia przez UDT instrukcji i dopuszczenia zestawu kosz – dźwignica do użytku.

Rys. 1. Kosze do transportu ludzi montowane na haku dźwignicy (żuraw wieżowy) [1]

Zgodnie z pierwszą grupą wymagań, dotyczących budowy i własności koszy do podnoszenia ludzi (norma PN-EN 14502-1), kosz (rys. 1):

winien być wykonany z materiałów niepalnych, zabezpieczonych przed korozją, a w obliczeniach wytrzymałości wszystkich jego obciążonych elementów (w tym zawiesi linowych lub łańcuchowych, na których jest podwieszany), obciążenia należy zwiększyć minimum dwukrotnie,
kosz powinien być pomalowany na wyrazisty i kontrastowy kolor,
wymiary gabarytowe koszy winne zagwarantować przestrzeń roboczą o wysokości min. 2 metry oraz powierzchnię roboczą min. 0,6 x 0,6 metra dla jednej osoby oraz min. 0,4 x 0,4 metra dla każdej następnej,
odległość od podłogi kosza do punktu zaczepienia na haku dźwignicy nie może być mniejsza niż 3 metry,
podłoga kosza obciążonego obciążeniem równym 1,5 jego udźwigu, skupionym w najbardziej niekorzystnym punkcie nie może odchylić się więcej niż 20° od poziomu, a jej powierzchnia musi być przeciwpoślizgowa i posiadać odwodnienie; szczeliny w podłodze winne mieć takie wymiary, aby niemożliwe było wypadanie przez nie kulki o średnicy 20 mm,
zawiesie, na którym jest podwieszony kosz nie powinno być demontowane z kosza bez użycia narzędzi i nie może być używane do innych celów niż podwieszenie kosza,
gdy istnieje niebezpieczeństwo spadania przedmiotów na kosz w czasie pracy, winien on być wyposażony w dach ochronny,
drzwiczki lub bramka do wchodzenia lub wychodzenia z kosza winne otwierać się do środka i być wyposażone w zaczep, aby uniemożliwić nieumyślne ich otwarcie, a dostęp i wyjście
z kosza ma odpowiadać normie EN 13586,
aby uniknąć zagrożenia przygniecenia stopy przez zewnętrzną krawędź kosza podczas stawiania go na podłoże, pod krawędzią musi być wolna przestrzeń o wymiarach określonych
w normie,
wszystkie boki kosza do wysokości 0,5 metra winne posiadać ogrodzenia, przez które nie może wypaść kula o średnicy 20 mm,
ze wszystkich stron kosza na wysokości 1,1 metra winna być umiejscowiona poręcz o średnicy 16 – 40 mm, cofnięta w głąb kosza o 0,75 – 0,1 metra w celu zabezpieczenia rąk przed zgnieceniem między nią a zewnętrznymi przeszkodami stałymi (np. ścianą podczas prac elewacyjnych),
kosz winien być wyposażony w punkt mocujący dla indywidualnego sprzętu ochrony przed upadkiem z wysokości, zgodny z PN-EN 795, przynajmniej jeden na osobę w nim pracującą,
gdy kosz jest przeznaczony do wykonywania z niego prac spawalniczych, winien posiadać zacisk uziemiający, a jego zawiesia powinny posiadać odpowiednie osłony.

Tak wykonany i wyposażony kosz winien posiadać tabliczkę znamionową z oznaczeniem CE oraz wystawioną przez jego producenta deklarację zgodności WE. Kosz zapewnia konstrukcyjnie bezpieczeństwo jego użytkownikowi, gdyż wszystkie wymogi są rezultatem analizy zagrożeń, występujących podczas jego użytkowania i ich eliminacji bądź minimalizacji.

Rys. 1. Kosz do transportu ludzi montowany na haku dźwignicy (żuraw wieżowy) [1]