Resurs dźwignic, resurs suwnic - nowe przepisy

Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego w zakresie eksploatacji, napraw i modernizacji urządzeń transportu bliskiego wprowadziła do praktyki wymóg odtworzenia historii eksploatacji urządzenia transportu bliskiego. 

Wprowadzenie tej nowelizacji ma na celu ocenę ogólnego stanu oraz zużycia eksploatacyjnego urządzenia. Ma to znaczenie szczególnie w przypadku urządzeń o nieznanej historii, które muszą przejść ocenę stanu historycznego oraz aktualnego dla określenia stopnia bezpieczeństwa ich dalszego użytkowania. 

Odtworzenie historii eksploatacji UTB dotyczy tzw. RESURSU. 

„RESURS – parametry graniczne stosowane do oceny i identyfikacji stanu technicznego określone na podstawie liczby cykli pracy i stanu obciążenia UTB w założonym okresie eksploatacji z uwzględnieniem rzeczywistych warunków użytkowania”. Pojęcie resursu dotyczy urządzeń, których projektowanie ustrojów nośnych opiera się na określaniu trwałości zmęczeniowej ustroju nośnego na podstawie założonej liczby cykli pracy i stanu obciążenia. Mówić prościej - resurs jest końcem okresu bezpiecznej eksploatacji.

W praktyce resurs suwnic i ogólnie resurs dźwignic (resurs UTB) to projektowany bezpieczny okres eksploatacji dźwignicy określony liczbą cykli pracy (dla konstrukcji stalowych) oraz liczbą godzin pracy (dla mechanizmów) w założonym okresie eksploatacji z założonym obciążeniem nominalnym. Każde urządzenie, w ramach tzw. resursu, ma więc określoną pulę cykli lub godzin pracy do wykorzystania, które nie naruszą bezpieczeństwa jego użytkowania. 

Żywotność każdego urządzenia – zarówno w zakresie mechanizmów, jak i konstrukcji – zależna jest od wielu czynników. Należą do nich zarówno czynniki początkowe - zastosowane rozwiązania konstrukcyjne, użyte materiały oraz jakość wykonania, jak i warunki zachodzące w fazie eksploatacji. W przypadku eksploatacji znaczenie ma ilość wykonywanych cykli roboczych, wielkość obciążenia, liczba godzin pracy. Mówi się o tzw. trwałości zmęczeniowej – wytrzymałości konstrukcji, urządzenia bądź innych elementów na zmieniające się w czasie obciążenia o charakterze zmienno-amplitudowym poniżej odpowiedniej granicy wytrzymałości statycznej.

Używanie urządzenia po przekroczeniu szacowanego okresu żywotności może stanowić zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego oraz mienia i środowiska.


Zdj. 1. Określenie resursu suwnic to obowiązek eksploatującego


RESURS suwnic - jak obliczyć resurs suwnicy?

Ocena stopnia wykorzystania resursu dotyczy wszystkich urządzeń transportu bliskiego podlegających dozorowi technicznemu – suwnic, wciągarek, żurawi, układnic magazynowych, wyciągów towarowych. Zakładany okres żywotności dla konstrukcji nośnej określany jest nawet w milionach cykli pracy z obciążeniem nominalnym, natomiast dla mechanizmów – w ilości godzin pracy z obciążeniem nominalnym. 

Aktualnie obowiązująca normą, według której dokonuje się obliczeń wykorzystania resursu, jest norma ISO 12482-2014 Cranes – Monitoring for Crane design working period. 

Informacje konieczne do obliczenia resursu UTB - resursu suwnicy bądź resursu dźwignicy należy czerpać z dokumentacji urządzenia transportu bliskiego – zarówno wykonawczej, jak i eksploatacyjnej. Dokumentacja wykonawcza pochodzi od producenta urządzenia i zawiera podstawowe informacje o udźwigu, prędkościach roboczych mechanizmów, GNP, rodzaju napędu, sposobie sterowania i zasilania , wartość nacisków kół jezdnych oraz wiele innych. Rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii w sprawie warunków technicznych dozoru technicznego w zakresie eksploatacji, napraw i modernizacji urządzeń transportu bliskiego nakłada na eksploatującego obowiązek rejestracji przebiegu eksploatacji UTB. Można to robić na kilka sposobów – od używania urządzeń monitorujących pracę UTB, aż po wyliczenia oparte na procesie technologicznym. Istotne jest, aby była prowadzona na bieżąco i dotyczyła nie tylko urządzenia jako całości, lecz również poszczególnych jego mechanizmów, ponieważ te mogą osiągać swój resurs w różnych terminach. 

W sytuacji, gdy taka dokumentacja jest niedostępna – co zdarza się w przypadku urządzeń, dla których nie prowadzono rejestracji eksploatacji bądź urządzeń zakupionych na rynku wtórnym - informacje konieczne dla oszacowania resursu należy uzyskać w inny sposób. Najpewniejszym z nich jest oszacowanie resursu na podstawie wiedzy technicznej, uznanych specyfikacji technicznych producentów innych urządzeń,

Obliczenie resursu dźwignicy wymaga odpowiedniej wiedzy. Osobą kompetentną jest „osoba fizyczna bądź prawna, posiadająca doświadczenie w projektowaniu, budowie i konstruowaniu UTB, posiadająca wystarczającą wiedzę z zakresu przedmiotowych przepisów i norm oraz sprzętu potrzebnego do wykonania przeglądu specjalnego (…). Ponadto osoba kompetentna powinna być zdolna do oceny stanu bezpieczeństwa UTB i podjęcia decyzji, jakie środki powinny zostać podjęte w celu zapewnienia dalszej bezpiecznej eksploatacji UTB” (Wytyczne UDT dotyczące eksploatacji urządzeń transportu bliskiego).


Zdj. 2. Wykorzystanie resursu oznacza konieczność przeprowadzenia
badań, remontów i modernizacji


Wykorzystanie resursu - postępowanie

Eksploatujący urządzenie powinien przede wszystkim dopilnować, by dostępne były wszystkie dokumenty pozwalające na sprawdzenie bądź obliczenie resursu urządzenia transportu bliskiego. W tym celu, poza dbałością o dokumentację wykonawczą, konieczne jest prowadzenie na bieżąco rejestru warunków eksploatacji urządzenia. 

Eksploatujący powinien na bieżąco kontrolować stopień wykorzystania resursu, a po jego wykorzystaniu wykonać kroki, które zapewnią urządzeniu nowy, bezpieczny okres eksploatacji, czyli zlecić wykonanie przeglądu specjalnego oraz wykonać remont kapitalny bądź modernizację urządzenia. 

Żródło ilustracji: Zdj. 1 i 2 - dokumentacja wewnętrzna Przedsiębiorstwa HAK Sp. z o.o.